« Insectenvlees: een alternatief voor vegetarisme? | Hoofdmenu | Kan de rechterlijke macht de overgang naar een duurzame samenleving forceren? »

22 november 2011

Reacties

Feed U kunt deze conversatie volgen door in te schrijven op de reactiefeed van dit bericht.

Sietz Leeflang

(1)

Weer een voorbeeld van baanbrekend informatieve voorlichting van Lowtech Magazine, baanbrekend omdat in de media momenteel berichtgeving en eerlijke voorlichting over landbouw uitermate zeldzaam zijn geworden. De belangstelling voor landbouw bij het grote publiek -en dit geldt zeker voor Nederland - betreft alleen de bereiding van de lekkere hapjes. Topkoks en culinaire hoogstandjes staan in het brandpunt van de belangstelling en leveren voorspelbaar de meeste advertenties op van de voedingsmiddelen industrie.

Het kon dan ook vrijwel onopgemerkt gebeuren, dat het gemiddeld inkomen van boeren en tuinders in Nederland na 2008 werd g e h a l v e e r d, zonder dat er in de pers meer dan enkele regels aan werden besteed. Welke beroepsgroep zou een halvering van zijn inkomen zonder slag of stoot hebben geaccepteerd?

In dit nieuwe artikel geeft Kris De Decker een zeer reeel - bijna rauw - beeld van de hoeveelheid menselijke arbeid zoals die gevraagd zal worden door de toekomstige duurzame en biologische landbouw. Dit zal dan de stadsgerichte kringlooplandbouw zijn, die op regionale schaal voor het voedsel van het overgrote deel van de mensheid zal moeten zorgen. En dat overgrote deel woont in de wereldsteden. Het is een kleinschalig type landbouw, die het naast biodiversiteit zal moeten hebben van het uiterste aan recycling van organische reststoffen, menselijke uitwerpselen en urine nadrukkelijk daarbij inbegrepen. Dat gebeurt zodra een te hoge olieprijs kunstmest onbetaalbaar heeft gemaakt en de fosfaatertsreserves van de wereld zijn uitgeput. Vooral onze urine is dan de enige overgebleven bron ter wereld die het fosfaattekort kan compenseren. Zodra dit allemaal gebeurt zal de mens zich eindelijk hebben geschikt in de natuurlijke organische kringloop, waar ieder levend wezen aan is onderworpen.

Of de landbouw ooit over het aantal werknemers zal kunnen beschikken dat echt nodig zal zijn als olieschaarste machinearbeid te duur maakt, is de vraag. Voor de moderne westerse consument is landarbeid iets middeleeuws en zoiets moet je nooit willen. Maar waar laten wij het groeiend leger van jeugdige werklozen? Op de conferentie van De Twaalf Ambachten die Kris noemt (25 november in den Bosch in de Verkadefabriek) vertelt de biologische boer ir. Gert Jan Jansen uit Twello hoe hij mensen, die een gratis volkstuin bij hem willen beheren en in ruil daarvoor willen meehelpen op zijn boerderij (en dan de helft van de geldelijke opbrengst van door hen verkregen producten krijgen) door hem worden opgeleid. Dan kan het begin zijn van een ware omwenteling!
Sietz Leeflang

Maranke Spoor

(2)

Inderdaad weer een erg informatief artikel van Lowtechmagazine, dank!

Denk ook dat oplossingen moeten worden gezocht in een combinatie van technieken.

Gebruik van permacultuurprincipes in de landbouw, kan de werkdruk door wieden nog wat verlagen, er wordt wel gewied in en tussen de rijen, maar minder.

Daarnaast snap ik dat voltijd wieder/oogster zijn saai is, voltijd op kantoor zitten vind ik ook saai.

Als meer mensen parttime op het land werken, is het probleem van de fysieke belasting en de saaiheid kleiner.

Sterker nog als bekenden klagen dat ze naar de sportschool moeten omdat ze klachten hebben vanwege kantoorwerk, dan denk ik, wat een verspilling, ik heb nog wel een klusje voor je, lekker buiten in de tuin!

Paul Meinders

(3)

Mooi artikel,geeft een goed overzicht van de problemen binnen de mechanisatie van de landbouw. Echter zijn een aantal uitspraken m.i. niet juist. In het stuk over de hybride machine wordt beschreven dat het liggend wieden geen arbeidstijdsbesparing zou opleveren. Het wieden gaat gemiddeld 2 tot 3x zo snel gezien het feit dat beide handen gebruikt kunnen worden, en bij slecht weer, natte grond is het rendement vaak nog hoger. Wij werken dan niet met grote aantallen bedden, maar gebruiken er drie naast elkaar.

Renaat

(4)

Interessant. Maar ik denk ook wel dat (zoals Maranke reeds aangeeft) een - liefst ver doorgedreven - permacultuurlandbouw de hoeveelheid noodzakelijke handenarbeid kan beperken. Natuurlijk zullen er nog steeds een pak meer mensen in de landbouw moeten gaan werken dan nu het geval is, o.a. omdat al het werk dat moet gebeuren, zeer moeilijk kan geautomatiseerd worden.

Maar zoals het gebruik van pesticiden een strijd tegen de natuur is, is ook een biologische landbouw waarbij men streeft naar kale en onkruidvrije grond een (minder vervuilende) strijd tegen de natuur.

Permacultuur werkt toch meer met de natuur dan ertegen en haalt bovendien het optimale uit wat een bepaalde oppervlakte landbouwgrond te bieden heeft.

Renaat

(5)

Een mooi documentaire over permacultuur: http://video.google.com/videoplay?docid=2750012006939737230

Op 40.50 legt een permacultuur'boer' ook uit hoeveel werk zijn 'boerderij' hem kost en hoeveel ze opbrengt.

Thijs Bollen

(6)

Groot compliment weer voor Kris De Decker! Voor zijn goede neus voor nieuwe onderwerpen en voor de gebruikelijke combinatie van doorwrochtheid en goede leesbaarheid.
Ik denk dat kleinschalige intelligente technieken met een lage energieafdruk inderdaad de toekomst zijn, in allerlei sectoren. En ja, fysieke arbeid is goed voor een mens!
Wat ik mis is echter een financieel plaatje: kan een biologische boer met een boel landarbeiders echt concurreren met de industriële boer (van wie bijna alles feitelijk van de bank is (maar dat is weer een ander probleem))?

paul Meinders

(7)

Ik wil even reageren op Thijs Bollen. Je raakt voor mij de kern van de zaak bij de vraag voor een financieel plaatje. Ik heb er geen oplossing voor, maar ik denk dat wij als mens ook moeten kijken naar de manier waarop onze economie draait. Het is toch eigenlijk gek dat een boer het productiemiddel in privé bezit heeft, en dat een aantal mensen daar dan als moderne lijfeigenen in dienst zijn. Nieuwe vormen van stadslandbouw projecten vragen ook om nieuwe economische modellen ( "de aarde is van ons allemaal") en misschien wordt het tijd dat de bedrijven meer vanuit de coöperatie gedachte dienen te worden opgezet. Vanuit de Antroposofie en de aanverwante ideeën over de sociale driegeledingsgedachte wordt ook geschreven dat productiemiddelen niet in prive handen terecht moeten komen, maar vanuit het gelijkheidsbeginsel dienen te worden beheerd. Ik weet dat het een utopie is te denken dat dat nu allemaal mogelijk is, maar het is wel iets waarna wij zouden moeten streven.

geert

(8)

als ik het artikel lees en laat bezinken, komt bij mij spontaan het beeld op van een coöperatieve of commune op, waar de mensen terug op respectvolle manier met elkaar omgaan en tevens deeltijds voor eigen levensonderhoud werken. de resterende tijd dan een andere job uitvoeren om de luxe die we nu hebben te verwerven.

Gertruud Reus

(9)

Ik sluit me helemaal aan bij het gedachtengoed van de gemeenschap, waarin ieder persoon zijn bijdrage kan leveren aan het zorgen voor het voedingproces in alle onderdelen ervan. Net waar je hart en je tijd naar uitgaan.
Zo voorkom je depressieve mensen die zich nutteloos en aan de zijlijn voelen wat een hoop in de collectieve zorgkosten scheelt. Je zou hiervoor zelfs subsidie kunnen krijgen, het hen begeleiden in o.a. lekker buiten je handen uit de mouwen steken.
Verder heb je bij gevarieerde teelt minder last van onkruid. Ook bepaalde hagen tussen de gewassen kunnen helpen om onkruid en insecten te weren. Lees verder over de landbouwcommune van Findhorn, wat zeer inspirerend is.

Walter

(10)

De autonome landbouwrobots sluiten wel meer aan deze tijd....maar dat is denk ik nogal hoogtechnologische "vlug stuk stuff"
Zelf ben ik dagelijks bezig met het onstoren en herstellen van installatie's in gebouwen(liften)
Ook veel sensors en parrameters instellen en "toeters en bellen".
Dat is geen lowtech meer...moet je niet mee beginnen op een akker in de regen,of volle zon,en stof enz...problemen verzekerd

Henk de Mink

(11)

Mooi artikel, maar typisch iets van de moderne tijd.
We weten dat er een probleem is, schuiven het terzijde en gaan later met veel moeite het probleem oplossen. De onkruidzadenvoorraad in de grond moet je aanpakken voor het zaaien van de gewassen, niet erna. Bijkomend voordeel is dat je gelijk de bemesting gedeeltelijk doet.

Johan V

(12)

Ik ben sinds een aantal jaar nu reeds lid van de allereerste zelfoogstboerderij in Vlaanderen (Community Supported Agriculture (CSA)), namelijk het Open Veld in Leuven. Het concept is zeer eenvoudig: mensen betalen jaarlijks aan het begin van het seizoen een bijdrage aan de boer waarvoor ze dan het hele seizoen zelf verschillende biologisch gekweekte groenten kunnen gaan oogsten op het veld. Dit systeem heeft een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van conventionele grootschalige (biologische) monoculturen:

1)Door de grote teeltvariëteit is het risico op totale misoogst, bodemuitputting door gebrek aan teeltrotatie (xx-delig stelsel) of gebrek aan biodiversiteit veel kleiner.

2)Minder inkomensonzekerheid voor de boer door voorafbetaling

3)Tijdens drukke perioden (vb.: wieden in de zomer) kan de boer rekenen op de vrijwillige hulp van een deel van de leden (300-tal)

4)Veel minder ingebedde energie en productiekosten door het niet gebruiken van pesticiden, oogst-, koel-, opslag- en transportsystemen. Het is trouwens moeilijk naast zelfoogst een ander betaalbaar oogstsysteem uit te denken dat een dergelijke grote teeltvariëteit zou aankunnen.

5)Meeste leden wonen in de buurt en komen met de fiets dus minder transportemissies/accidenten

6)Veel groenten zijn niet beschikbaar in grootwarenhuizen en/of het smaakprofiel is niet te vergelijken door de veel kortere tijd tussen oogsten en bereiden

7)Is goedkoper dan (biologische) groenten uit het grootwarenhuis (afhankelijk van uw oogstefficiëntie en arbeidskost; wachten aan de kassa vraagt ook tijd)

8)Is gewoon veel leuker dan naar de winkel te gaan!

Het systeem is zo aantrekkelijk dat nu, 5 jaar nadat het Open Veld werd opgericht door Tom Troonbeeckx, er reeds 8 dergelijke boerderijen zijn in Vlaanderen. Er werd recent ook een koepelvereniging opgericht: CSA Vlaanderen (url: http://www.csa-netwerk.be/).

En dat allemaal zonder subsidies! Groen voedsel is nochtans ook groene energie...

Maranke Spoor

(13)

Mijn collega Taco heeft een wiedwieltje op zijn tuinderij op permacultuurbasis. Het wiedwieltje heeft messen aan 2 zijden, hiermee loopt hij rechtop langs de rijen.
Erg low tech.

Voor wie nog wat meer wil weten over wat permacultuur is, is hier een radiointerview met me te downloaden.
http://www.pianowerkplaats.nl/permacultuur/interview/

Kris De Decker

(14)

Een aantal mensen laat hier de term "permacultuur" vallen. Ik heb daar niets op tegen, maar ik zal de term op Lowtech Magazine nooit zelf gebruiken.

In feite is permacultuur een merknaam, te vergelijken met de "kringlooplandbouw" die Sietz Leeflang kort geleden heeft geïntroduceerd (een term die ik evenmin zal hanteren). Hoewel er verschillende accenten worden gelegd, doelen deze termen in essentie allemaal op hetzelfde: een landbouw zoals hij voor de komst van fossiele brandstoffen werd bedreven. In een boek over permacultuur vind je niets terug dat je ook niet in een boek over de geschiedenis van de landbouw kan vinden.

Ook met de termen "organische", "ecologische" of "biologische" landbouw ben ik niet erg gelukkig, ook al gebruik ik die wel omdat het kind nu eenmaal een naam moet hebben, en omdat de biologische landbouw een essentiële lijn trekt: geen pesticiden, geen kunstmest. Al de rest volgt daar uit. Het zijn de pesticiden en de kunstmest die de landbouw veranderen van een systeem dat duurzaam is (=in principe eeuwig kan worden volgehouden) in een systeem dat roofbouw pleegt en dus niet kan worden volgehouden.

In feite is het de industriële landbouw die een etiket zou moeten worden opgekleefd. Alles wat nu als "alternatieve" landbouw wordt bestempeld, is al duizenden jaren de normale vorm van landbouw. Het zou niet mogen zijn dat producten van biologische landbouw een etiket dragen dat zegt "dit product is biologisch geteeld". Een product van de industriële landbouw zou een etiket moeten dragen dat stelt dat het geteeld is met behulp van pesticiden en kunstmest.

mark

(15)

Wie van de lezers is bereid om regelmatig, dus niet af en toe, dit wiedwerk te doen?
Nu al is het moeilijk om plukkers te vinden. De stelling "alles of niets" negeert dit.

De forse uitspraak: "dat de biologische landbouw evenveel voedsel kan produceren op evenveel plaats" krijgt geen enkele onderbouwing. Alsof kunstmest geheel overbodig is.

Kris De Decker

(16)

@ Mark (#15):

Hier enkele links naar onderzoeken die aantonen dat je zonder kunstmest evenveel voedsel kan produceren op evenveel ruimte:

http://www.rodaleinstitute.org/fst30years

http://planetgreen.discovery.com/food-health/un-report-released-can-organic-farming-feed-the-world.html

http://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070711134523.htm

http://www.grist.org/industrial-agriculture/2011-03-10-debunking-myth-that-only-industrial-agriculture-can-feed-world

http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/2101/1/pimentel_report_05-1.pdf

Je schrijft: "Wie van de lezers is bereid om regelmatig, dus niet af en toe, dit wiedwerk te doen?"

Het punt is nu net dat dit werk seizoensgebonden is. Dus de correcte vraag is: wie van de lezers is bereid om dit werk af en toe te doen? En dan stel ik me alvast kandidaat. Als we de 700.000 arbeidsuren die nodig zijn voor het wieden in Nederland zouden verdelen over de 7,5 miljoen Nederlanders die de actieve bevolking vormen, dan moet ieder van hen minder dan tien minuten per jaar onkruid wieden.

Betreft je opmerking: "De stelling alles of niets negeert dit"

Je kan inderdaad niet zomaar van vandaag op morgen overschakelen van industriële naar organische landbouw. Er is een overgangsfase nodig:
http://12.000.scripts.mit.edu/mission2014/solutions/organic-industrial-agriculture

mark

(17)

@Kris De Decker,
Dank voor de verwijzingen, die derde met een drievoudige opbrengst is opmerkelijk.
De laatste verwijzing met in de eerste periode een acherblijfende opbrengst, verklaart veel!
Toch denkt "Wageningen" daar anders over, zoals:
http://digischool.nl/ak/legotheek/artikelen/hv2-wieden-sch.htm en ook in
http://resource.wur.nl/wetenschap/detail/de-aarde-is-moe-zeggen-boeren-in-mali/
Een duidelijk twistpunt, dus niet zo zwart-wit.

Maranke Spoor

(18)

@Kris,

Ben met je eens dat producten uit de industriele landbouw een etiket zouden moeten krijgen met daarop zoiets als "Industrieel geproduceerd" erop.

Ik vind het eigenlijk meer dan een beetje zot, dat industrieel geproduceerde producten gangbaar of regulier worden genoemd, terwijl biologisch keurmerkettiketten draagt.

Keurmerken waar bovendien een hoop mis mee is, vele producten met bio-keurmerk zijn geteeld in grote industriele monoculturen.
Zie bijv: [LINK TIJDELIJK VERWIJDERD OP VERZOEK VAN DE MAKERS VAN HET FILMPJE] voor erg kort filmpje van de voorzitter van Das en Boom die dat ook stelt.

Met je stelling over permacultuurboeken ben ik het echter niet eens. Je mag er wel eens een aantal van me lenen.

Maar hoe het beestje heet vind ik niet zo belangrijk, ik gebruik dan weer het woord permacultuur omdat het beestje nu eenmaal een naam moet hebben. Elk woord kan zelf weer onderwerp worden van discussie, afleidend gedoetje, lastig, het woord duurzaamheid is ook een beetje een buzzword geworden, Maar ehh wat we doen is toch echt streven naar maximale duurzaamheid op diverse terreinen, en dat is volgens mij precies wat jij doet op deze site. Een site die ik graag en regelmatig lees, en aanbeveel aan studenten.

En ja hoor, ik wil best af en toe wieden. Af en toe vind ik het heerlijk!

Kris De Decker

(19)

@ Maranke:

Dat elk woord zelf weer onderwerp van discussie kan worden, zoals je schrijft, is precies de reden waarom ik de term permacultuur liever niet gebruik, zeker niet in dit artikel. De meeste mensen kennen de term "organische landbouw" onderhand wel, terwijl permacultuur uitleg behoeft.

Maar uiteraard ben ik helemaal niet tegen permacultuur - wel integendeel. Aangezien het mijn mening is dat permacultuur erg gelijkt op de pre-industriële vorm van landbouw, heeft ze al mijn steun. Dat permacultuur een soort merknaam is geworden, is overigens geen kritiek: je kan geen beweging van de grond krijgen zonder er een term op te plakken. Daarbij trek je met een concept als permacultuur ongetwijfeld meer mensen aan dan met een "terug naar vroeger" strategie.

Misschien moet ik inderdaad een artikel schrijven dat specifiek aan permacultuur gewijd is, om uit te zoeken wat precies de innovaties ervan zijn. Ik wil daarvoor graag je boeken lenen, onder één voorwaarde: dat ik jou mijn boeken over de geschiedenis van de landbouw mag lenen ;-) In de video die Renaat hierboven aanraadde, zag ik heel interessante dingen: maar van allemaal kan ik aantonen dat ze niet nieuw zijn.

Kris De Decker

(20)

@ Mark (#17). Tussen haakjes, Roland: ik zou het appreciëren dat je gewoon met dezelfde naam ondertekent die je hier al jaren gebruikt. Ik heb je niet verboden om op Lowtech Magazine reacties te plaatsen, ik heb je alleen verzocht om maat te houden en slechts te reageren als je iets te melden hebt waar de rest van de lezers ook iets aan heeft.

Ter zake dan. Er is absoluuut geen sprake van een "duidelijk twistpunt". Toch niet wanneer het de resultaten van onafhankelijk onderzoek betreft. Het punt is dat de chemische industrie een enorme machtspositie heeft, die ze gebruikt om onderzoeksresultaten, journalistieke reportages en meningen van professoren te fabriceren die in haar kaart spelen.

Met chemische landbouw en genetische gewijzigde gewassen valt erg veel geld te verdienen. Met biologische landbouw absoluut niet. Daar worden alleen de boer, de consument en de biodiversiteit beter van.

Aan de ene kant hebben we onderzoeksresultaten van onafhankelijke wetenschappers - de links die ik je gegeven heb. Aan de andere kant heb je promotie die verkocht wordt als onafhankelijke journalistiek of wetenschap. Het is precies hetzelfde mechanisme dat door de olie-industrie en de tabaksindustrie wordt gehanteerd.

Lees er de driedelige reportage maar eens op na die EOS momenteel brengt over de banden tussen de industrie en de universiteiten (staat niet online, helaas). Of volg de link naar de reportage van Grist.org die ik in mijn eerdere reactie plaatste, waarin gedetailleerd wordt gedemonstreerd hoe het weekblad The Economist zich laat misbruiken als spreekbuis van de chemische landbouwindustrie. Of leer over de praktijken die Monsanto hanteert om haar producten door de strot van alle boeren ter wereld te duwen. De film "The world according to Monsanto" is een goed vertrekpunt: http://www.youtube.com/watch?v=Rml_k005tsU&feature=related

Dat wil niet zeggen dat kritiek op de biologische landbouw altijd ongerechtvaardigd is. Maar de links die je publiceert, bestaan louter uit meningen ("En het blijft immoreel te beweren dat de biologische landbouw de wereldbevolking kan voeden"), zonder dat er enige onderbouwing voor wordt gegeven.

stijn

(21)

Opnieuw een interessant artikel.
Toch ben ik niet helemaal overtuigd. Ik snap heel goed dat de grootschalige extreem-intensieve landbouw geen antwoord biedt op de vele milieu-uitdagingen. Maar is biologische landbouw dan de enige oplossing? Is er geen tussenoplossing mogelijk waarbij je het beste van de twee combineert en een soort van duurzaam optimum krijgt? Ik kan me inbeelden dat niet alle pesticiden, kunstmestsoorten, landbouwvoertuigtypes... uit de traditionele landbouw even schadelijk zijn voor mens en milieu, terwijl ze wel voor een hoge opbrengst zorgen.
Eigenlijk zou je een soort van ecologie/opbrengst afweging per teelt moeten maken. De klassieke fruitteelt is wellicht zeer schadelijk vanwege pesticides terwijl je met biologisch fruit ook mooie rendementen krijgt (dus hier wint biologische fruitteelt). Bij graanteelt kan ik me voorstellen dat het (duurzaam) maatschappelijk optimum toch uit een beperkt gebruik van pesticide/kunstmest/grote dorser bestaat (ik ben geen expert, ik geef het louter als hypothetisch voorbeeld) en niet de volledig biologische variant.
Dit lijkt me toch een belangrijke vraag vanuit duurzaam standpunt. Wat is de prioriteit? Zoveel mogelijk biologische boeren erbij of de klassieke landbouw op een duurzamere (maar niet volledig biologisch) leest schroeven?

Kris De Decker

(22)

@ Stijn:

Je schrijft: "Ik kan me inbeelden dat niet alle pesticiden, kunstmestsoorten, landbouwvoertuigtypes... uit de traditionele landbouw even schadelijk zijn voor mens en milieu, terwijl ze wel voor een hoge opbrengst zorgen."

Dat eerste kan kloppen, maar wat de aangehaalde onderzoeken aantonen, is dat pesticiden, kunstmest en mechanisatie NIET voor een hogere opbrengst zorgen.

Van vandaag op morgen overschakelen op 100 procent biologische landbouw zou de voedselopbrengst inderdaad aanzienlijk verlagen. De biologische landbouw erft namelijk de uitgeputte bodems van de industriële landbouw. Het mooie aan organische landbouw is dat het de bodemvruchtbaarheid op termijn verbetert, terwijl de industriële landbouw net het tegenovergestelde doet. Maar daar is tijd voor nodig.

De twee systemen verzoenen is niet zo simpel. Grootschaligheid en monocultuur vormen de kern van de industriële landbouw. Maar de biologische landbouw steunt op gewasrotatie en polycultuur. Het gebruik van autonome landbouwrobots zou je als een compromis kunnen bescchouwen, maar de technologische uitdagingen zijn erg groot.

Een ander mogelijk compromis is het planten van meer dan één variëteit van hetzelfde gewas. Dat zou in elk geval de hoeveelheid benodigde pesticiden kunnen terugdringen, terwijl grootschaligheid en de inzet van grote landbouwmachines nog altijd mogelijk blijven. Maar de industriële landbouw gaat met het gebruik van genetisch gewijzigde organismen momenteel juist de andere richting uit. Bovendien zou het alleen een antwoord bieden op het gebruik van pesticiden.

Een ander mogelijk compromis is opnieuw de kringloop sluiten door middel van het hergebruik van mest (en groenafval). Maar zonder het systeem zelf aan te pakken, betekent dat het verschepen van enorme hoeveelheden stront over de hele planeet (aangezien onze koeien en varkens graan en soja eten die uit Brazilië worden ingevoerd, moet de mest in principe naar daar). Het is de vraag of je zo uiteindelijk niet meer fossiele brandstoffen verbruikt dan wanneer je gewoon kunstmest gebruikt.

In principe kan een gemengd landbouwbedrijf ook grootschalig zijn: enorme graanvelden aan de ene kant van de boerderij, een hoop varkens en koeien aan de andere kant. Kunstmest is dan niet langer meer nodig. Maar er zijn zoveel koeien en varkens in België en Nederland dat er niet genoeg landbouwgrond is om hun veevoeder ter plaatse te kweken.

Je voorstel om een soort van ecologie/opbrengst afweging per teelt te maken, lijkt me zinnig. We zouden met fruit en groenten moeten beginnen. Graan - ons basisvoedsel - is een wat grotere uitdaging.

http://www.spna.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=90&Itemid=85

Daar moet de oplossing bovendien ook gezocht worden in substitutie: een groot deel van de graanproductie is immers bedoeld als veevoeder. Net als het energievraagstuk zou het voedselvraagstuk niet alleen langs de productiezijde bekeken mogen worden: even belangrijk is het aanpakken van de consumptie (en de verkwisting).

stijn

(23)

Bedankt voor het snelle antwoord Kris,
Zeker in de veeteelt heb je nu al biologische bedrijven die qua kapitaalintensiteit (melkrobots, aantal koeien, stalgrootte etc...) niet moeten onderdoen voor de klassieke collega's. In Nederland zou de lage melkprijs heel wat boeren ertoe aanzetten om naar biologische melk over te schakelen (hoge verkoopprijs voor biologische melk). Ik weet niet of dergelijke industriële biologische bedrijven zo'n meerwaarde zijn omdat de opbrengst per hectare een stuk lager ligt dan traditionele bedrijven en de ecologische winst mij eerder beperkt lijkt. Het belangrijkste hier is natuurlijk de voedingsgewoonte zelf. Beter wat minder melk- en vleesproducten eten (ook al zijn ze van biologische makelij) en vervangen door producten met een lagere footprint (bv vlees- en melkvervangers op basis van soja).
Een moeilijk debat hier is ook het gebruik van meststoffen in arme landen. Vaak is het gebruik van meststoffen en beter zaaigoed de enige mogelijkheid om op de kleine lapjes grond (bv in India) voldoende voedsel te telen om arme boerenfamilies een beetje van een inkomen te geven.
Ik vind het dus wat jammer dat het beleid die opdeling tussen biologische en industriële landbouw versterkt, terwijl een tussenlabel misschien een veel pragmatischere oplossing is.

Maranke Spoor

(24)

@ Kris

Ik wil graag ook wat boeken van jou lenen. Leuk. Je hebt er ongetwijfeld een aantal die ik niet heb. En als het artikel waar je het over hebt ook, "Wat is permacultuur" en/of "Wat kan permacultuur bijdragen aan het oplossen van crises" mag heten, dan wil ik je daar nog wel mee helpen ook.

@Kris @ Stijn
Inderdaad kan wat graan betrefteen deel van de oplossing gezocht worden in substitutie. Vee graan voeren is inderdaad tamelijk verspillend, en bovendien onnatuurlijk, een goed gedocumenteerd boek daarover is bijvoorbeeld "The vegetarian Myth van Lierre Kieth" Daarin is ook veel aandacht voor (het gebrek aan duurzaamheid van) soja.

In de permacultuur is het gebruikelijk om zover mogelijk uit te zoomen en naar het geheel te kijken, de totale duurzaamheid. En is intrinsiek pragmatisch. Dit kan er zelfs op neerkomen dat in een bepaald specifiek geval incidenteel gespoten wordt. En het kan er ook op neerkomen dat een deel van de tarwe die door mensen gegeten wordt vervangen wordt door ander voedsel.

De uitdaging is dan voldoende mensenvoedsel van goede kwaliteit kweken, en niet "Hoe kunnen mensen net zoveel tarwe als nu blijven eten." Kijkend naar het verleden, is het ook niet zo logisch om zoveel tarwe te eten als we nu doen. En nog verder uitzoomend is het niet zo logisch om zoveel koolhydraten te eten als we nu doen.

Meer concreet kan tarwe bijvoorbeeld deels vervangen worden door tamme kastanjes, dat heeft een voedingswaarde ongeveer gelijkwaardig aan die van rijst. En heeft wat duurzaamheid betreft het grote voordeel dat het aan bomen groeit.

Thijs Bollen

(25)

Het is vijf voor twaalf. Zie ook vandaag weer: http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2668/Buitenland/article/detail/3054646/2011/11/28/Kwart-van-landbouwgrond-ernstig-uitgeput.dhtml
Er is geen tijd meer voor luxe discussies over wat nu precies het beste is, hoe interessant ook. Laten we de boodschap van het laatste boek van de vorig jaar overleden visionair Hermann Scheer ter harte nemen: we moeten met zijn allen zorgen voor de ultieme acceleratie van de toepassing van duurzame technieken. Er zijn nog geen definitieve antwoorden. We moeten simpelweg alle technieken inzetten die beter zijn dan de fossiel georiënteerde technieken. Lowtech is daarbij waarschijnlijk inderdaad de beste leidraad. On the run vinden we dan wel uit wat het beste is. Eigenlijk moeten we ALLEMAAL op missie voor de ultieme acceleratie: overtuig mensen, maak businessplannen (voor een bank als Triodos), verspreid het WOORD...

Henk de Mink

(26)

het artikel is prachtig, zou meer navolging moeten hebben.
Maar eens te meer blijkt dat mensen vast zitten in bepaalde denkbeelden. Eerst zaaien en dan wieden.
De geschiedenis heeft enkele eigenwijzen gehad, die eerst wieden en dan zaaien. Ms. Jean uit Bru, Ann en Eric Nordell uit Tennesee, Alexander Beatson uit Sussex. Prommata komt een heel eind zonder handwieden. Zou ook prachtig zijn indien personen het traditionele denken even aan de kant konden zetten.

Maranke Spoor

(27)

@ Thijs

Inderdaad Scheer's "met zijn allen zorgen voor de ultieme acceleratie van de toepassing van duurzame technieken." Klinkt heel wijs.

Lekker aan de slag, en ons uiterste best doen om te stoppen elkaar vliegen af te vangen, en discussies over de betekenis van woorden aan de kant zetten.

Kan mij het schelen hoe het allemaal heet, duurzaamheid, permacultuur, de low tech manier, het is mij om het even, als het maar helpt!

Groet, Maranke Permacultuur school

Johan V

(28)

Inderdaad tijd voor actie:

Zoek een (bio) boer, land en co-oogsters ende verenigt u!

Voor de mensen uit Nederland die geïnteresseerd zijn in Community Supported Agriculture (CSA) kunnen jullie hier al heel wat informatie terugvinden:

http://www.rso.wur.nl/NR/rdonlyres/A191B506-F059-4D84-923D-AC828F3939DD/64786/JohnOtters_FullReport.pdf

CSA is trouwens via Nederland in België terecht gekomen...

lieven bervoets

(29)

Misschien even ter aanvulling of ter info, ook voor Mark (@15). Als je in de wetenschappelijke literatuur zoekt vind je zeer weinig publicaties die een vergelijking maken in opbrengst (yield) tussen de bio- en klassieke landbouw. Ik kan maar één metastudie vinden namelijk uit 2007 van Badgley C. et al., gepubliceerd in "Renewable agriculture and Food Systems (22(2):86-108)". Uit die metastudie blijkt dat bij een opbrengstvergelijking tussen bio en niet-bio de ratio in opbrengst organic/non-organic in de geïndustrialiseerde landen maar lichtjes lager is dan 1 en in ontwikkelingslanden groter dan 1. Dus eigenlijk een betere opbrengst voor de biolandbouw. Ik geloof echter ook, zoals Kris aanhaalt, dat een onmiddellijke volledige omschakeling naar biolanbouw niet gunstig zou zijn.
Maar wat voedselvoorziening betreft is er zeer veel (areaa en dus opbrengst) te winnen bij een verminderde vleesconsumptie en dan vooral in de westerse wereld.

Rob De Schutter

(30)

mooi artikel.
Ik denk zelf aan een mix van low-tech een high tech zoals ook naar het einde toe gesuggereerd wordt.
Nog een voorbeeld dat sterk lijkt op de tekening (al was het maar de kleur :) )
http://www.builditsolar.com/Projects/Vehicles/GardenHelper/GardenHelper.htm

Thijs Bollen

(31)

Als (late) toevoeging aan dit artikel, is onderstaande link met video, in meerdere opzichten, zeker de moeite waard:
http://nieuwsuur.nl/onderwerp/362897-spaans-dorp-immuun-voor-crisis.html

PS: Kris, ik zie elke dag uit naar een nieuw artikel van je...

Gert Heyns

(32)

http://www.demorgen.be/dm/nl/5397/Milieu/article/detail/1499928/2012/09/12/Wiedende-robots-vervangen-herbiciden-in-de-VS.dhtml


Eindelijk een bericht over dit onderwerp in grote Belgische krant.

Peter

(33)

Weet niet hoe het in belgie is maar in nederland word niet elk jaar het zelfde geteeld op het zelfde perceel.
Voor wortels kan je dacht ik maar eens per 8 jaar op het zelfde perceel telen, aardappelen eens per 4 jaar. Dit mag zelf niet vaker. De boer weet ook goed dat je moet wisselen.
Kunstmest en bestrijdings middelen zijn de grootste uitgaven voor een boer. Een dag spuiten kost zo 3500 a 4000 euro aan middel, en dan spuit je aardappelen soms 8 a 10 keer per jaar.
Dat doen ze niet met een tuinslang of zo maar met hightech machines om het beste resultaat en besparing te halen.
60 Ton voor een landbouw machine is wel erg veel hoor. De grootste bieten rooier vol geladen komt hier denk net aan, en geloof mij de boer maakt zich heel veel zorgen om bodemdruk.
Ga maar eens kijken bij de boer hoeveel banden die heeft staan, voor elk werk een set banden.
Het liefst zo groot en breed mogenlijk met laagste banden spanning. Heb machines gezien van 30ton die minder bodemdruk per vierkante centimeter hebben dan een voetstap.
Zit een hoop waarheid in het verhaal hier boven, maar overdrijf niet, dat doet de politiek al.
Mensen willen niet meer vieze handen hebben en hard werken voor beetje geld.
Als we het luxe leven willen wat we nu hebben en dat van werken op het land door bijna alleen mensen kracht dan word het eten ook duurder.
Dan kost misschien een zak friet straks wel 50 euro. Meer man uren per hectare zijn ook meer kosten, en die betaald de consument.
tuurlijk sommige dingen zouden beter kunnen in de landbouw, maar wie betaalt het?
Laatste paar jaar kwam het voor dat uien 0 cent de kilo opbracht, gewoon niks dus. En in de winkel?????
Kan nog wel ff door gaan zo, wil ook weer niet te negatief klinken.


Renaat

(34)

@Peter,

heb je ook bronnen die de bewering ondersteunen dat wisselteelt in Nederland de regel is en dat het wettelijk ook verplicht is? Want hoewel ik het niet zomaar uitsluit ben ik - ook gezien landbouwbeleid grotendeels Europees beleid is - toch behoorlijk sceptisch over.

Je vergeet trouwens iets heel belangrijk. Er zijn gigantische kosten verbonden aan niet duurzame teeltwijze. Het is alleen zo dat die gigantische (langetermijn)kosten niet door de boer worden betaald maar door 'de maatschappij'. Als men de externe kosten zou internaliseren dan zou al snel blijken dat onze voeding nu eigenlijk te goedkoop is (het voedsel is ook nog nooit zo goedkoop geweest) en dat veel duurzamere teeltwijzen toch niet duurder zijn dan de huidige niet duurzame teeltwijzen.

Want laten we elkaar geen blaasjes wijsmaken. Hoewel er duurzame werkende boeren zijn, is de huidige landbouw verre van duurzaam. Toenemende resistentie voor bestrijdingsmiddelen, uitspoeling van bestrijdingsmiddelen naar grondwater en oppervlaktewater, problematisch gebruik van bestrijdingsmiddelen voor b.v. bijen, vermindering van het aandeel koolstof in gronden, verdwijnen van kleinschalige landschapselementen, vermindering van hoeveelheid akkervogels, vermindering van bodemvruchtbaarheid, olieafhankelijkheid van de landbouw (op diverse manieren, waaronder het gebruik van pesticiden en kunstmest), ...

peter

(35)

Ik werk bij een mechanisatie bedrijf en een collega die ook boer is vertelde dat over de aardappelen. Je kan niet zomaar als boer aardappelen telen en verkopen. De NAK (http://www.nak.nl) keurt het land en gewassen op ziektes bv. En van de wortels vertelde een klant die al 40jaar wortels teelt.
Wat bedoel je met: Er zijn gigantische kosten verbonden aan niet duurzame teeltwijze??
Het milieu of financieel?

En dit: Als men de externe kosten zou internaliseren dan zou al snel blijken dat onze voeding nu eigenlijk te goedkoop is (het voedsel is ook nog nooit zo goedkoop geweest) en dat veel duurzamere teeltwijzen toch niet duurder zijn dan de huidige niet duurzame teeltwijzen.

Het voedsel is ook goedkoop, alleen de winkelketens verdienen teveel.
Maar wat is duurzaam, alles met de hand doen?
Dat kan gewoon niet. Je zei zelf al dat dan 1 á 2
NIET boer kan zijn. Wie maakt dan je auto, huis, kleding, tv, fiets, vakantie, enz...

Tuurlijk we moeten onze footprint op de wereld veranderen, maar het is makkelijk om te zeggen dat de boer duurzaam moet werken.
Het is de mens zelf, die zal afstand van zijn luxe. Als je kijkt naar de boeren in mij omgeving (Haarlemmermeer) en dan naar Schiphol.
Er wordt landbouw grond opgeoffert voor geluidswallen omdat de mensen last hebben van de vliegtuigen, MAAR willen wel op Schiphol werken.
Heb je hele vruchtbare grond, gebruik je het niet. Dat is pas zonde, nu moet je ergens anders in de wereld meer moeite doen om het te compenseren. Dan de lucht vervuiling van een vliegtuigmotor en het lozen van kerosine omdat een vliegtuig te zwaar is om te landen. Maar we willen wel naar spanje met het vliegtuig.
Je moet ook een spuitlicensie hebben om bestrijdings middelen te spuiten en een spuitmachine moet ook SKL gekeurt zijn.
Wist je dat onbespoten aardappelen anti stoffen (kunnen) bevatten die schadelijker voor de mens zijn dan bespoten aardappelen om dat die zich moet weren tegen ziektes en schimmels.

Hestel Tellus

(36)

Geachte heer, mevrouw,

In het verleden ontdekten we het bestaan van een eigenaardige composteringsmethode, die we toepasten op de compostering van grassen. Grassen zijn doorgaans moeilijk tot compost te verwerken. Het lukte ons om de methode door te ontwikkelen... Misschien is ons blog m.b.t. de compostering van grassen interessant voor u?

http://compostboerderij.blogspot.pt
http://compost-farming.blogspot.pt

Met vriendelijke groet,
Hestel Tellus.
Stella van Rijn.


Controleer uw reactie

Voorbeeld van uw reactie

Dit is slechts een voorbeeld. Uw reactie is nog niet ingediend.

Bezig...
Uw reactie kon niet worden ingediend. Fout type:
Uw reactie werd opgeslagen. Reacties worden gemodereerd en zullen pas zichtbaar worden als ze door de auteur zijn goedgekeurd. Nog een reactie achterlaten

De letters en cijfers die u invulde kwamen niet overeen met de afbeelding. Probeer opnieuw.

Als laatste stap voor uw reactie wordt gepubliceerd, gelieve de letters en cijfers in te vullen die die u ziet in de afbeelding hieronder. Dit voorkomt dat automatische programma's reacties achterlaten.

Problemen met het lezen van deze afbeelding? Alternatief bekijken.

Bezig...

Laat een reactie achter

Reacties worden gemodereerd en worden pas zichtbaar als ze door de auteur zijn goedgekeurd.

Uw informatie

(Naam is verplicht. E-mail adres wordt niet getoond bij de reactie.)

Advertentie

  • Beslist

    Beslist.be is het grootste online winkelcentrum van België

Abonneer

De Hefboombijl