Lowtech Magazine

Moderne architectuur uit afvalmateriaal

Een modern huis bouwen kost veel energie. Het grootste deel daarvan zit in de productie en het transport van de bouwmaterialen: staal, beton, glas, baksteen. Omdat de energiekost van de bouw van een huis veel groter is dan het jaarlijkse energieverbruik (verwarming, koeling en elektriciteits-verbruik) duurt het vele tientallen jaren alvorens een energiezuinig huis een effectieve energiebesparing oplevert.

Een aantal architecten heeft daar iets op gevonden: ze gaan in de buurt van de bouwplaats op zoek naar afgedankte materialen en ontwerpen vervolgens het nieuwe huis volledig op basis van wat ze hebben kunnen vinden. Bouwen met afvalmateriaal dus, maar het resultaat ziet er allesbehalve armoedig uit.

Een verticale plantentuin van zes verdiepingen

In het Spaanse San Vicente del Raspeig is de nieuwe jeugdbibliotheek uitgerust met een verticale plantentuin van maar liefst zes verdiepingen hoog. De architect is Jose María Chofre. Meer foto's op Urbanarbolismo - een Spaanstalige blog van een architectenbureau, waar meer fraais te bezichtigen valt. Bekijk bijvoorbeeld hun berichten over natuurlijke zwembaden, spontane groendaken, bloemencompetities in Cordoba of door bomen gekoelde wolkenkrabbers in Benidorm. Heel inspirerend, ook als je geen woord Spaans begrijpt. In één van de volgende artikels bestuderen we een aantal van hun concepten grondiger.

Weg met het gazon: prairietuinen, regentuinen, puintuinen en beestentorens

Een tuin heeft vaak weinig of niets met natuur te maken. Een gazon omzoomd met strak gesnoeide planten trekt nauwelijks dieren of insecten aan, vraagt veel onderhoud en heeft bestrijdingsmiddelen, kunstmest en drinkwater nodig.

De Belgische vzw Mier pakt het verstandiger aan. Hun inspirerende tuinontwerpen zijn nagenoeg onderhoudsvrij, zuinig met water, bestand tegen plagen en ziektes, bevorderlijk voor de biodiversiteit, goedkoop, mooi en kleurrijk.

Voorbij de blokhut: bouwen met volledige bomen

De stammen en takken van bomen kunnen de vreemdste vormen aannemen als de natuur haar gang kan gaan. Maar omdat de houtindustrie rechte planken wil, zijn het kaal kappen van oude wouden en het aanleggen van boomplantages met vrijwel identieke, kaarsrechte exemplaren de norm. Het kan ook anders.

De Amerikaanse bouwfirma "Whole Trees Architecture" zaagt bomen niet tot balken en planken om er huizen, trappen of balkons mee te bouwen, maar gebruikt de bestaande, natuurlijke vormen van liefst lokale bomen. Deze inspirerende benadering levert heel wat ecologische, economische en bouwtechnische voordelen op.

Tamboerijngewelven in Zuid-Afrika

Het tamboerijngewelf, een van oorsprong Middeleeuwse bouwtechniek, staat opnieuw in de belangstelling omwille van de ecologische voordelen. Eerder dit jaar werd de methode al gebruikt voor de bouw van een huis in Engeland, nu staat er ook een indrukwekkend voorbeeld van in Zuid-Afrika.

Peter Rich Architects bouwde daar het Mapungubwe Interpretation Centre, een museum voor prehistorische voorwerpen. Het gebouw won de "World Building Award" op het World Architecture Festival in Barcelona.

Het Mapungubwe Interpretation Centre werd geheel opgetrokken uit lokale bouwmaterialen en gebouwd door lokale bewoners - een groep werkloze Zuid-Afrikanen kreeg een opleiding in de technieken van het tamboerijngewelf en het bakken van tegels.

Het tamboerijngewelf maakt het mogelijk om brede bogen te bouwen met een minimum aan bouwmaterialen. Dat maakt dat er veel "ingebedde" energie wordt bespaard.

De techniek steunt niet op machines maar is grotendeels handwerk. Hoge arbeidskosten maken dat de methode bij ons niet goedkoper is dan de bouw van een traditioneel huis. Hieronder vind je meer foto's van het gebouw en de constructie ervan.

Gracias por el aviso, Sergio.

Een ring van vuur: de Hoffmann oven

Een tijd geleden presenteerden we een Middeleeuwse bouwtechniek die grote hoeveelheden bouwmateriaal en dus ingebedde energie zou kunnen besparen: het tamboerijngewelf. Blijkt dat er ook een negentiende eeuwse productietechniek voor bakstenen en tegels bestaat die verbazend efficiënt is: de "ringoven" of "Hoffmann oven", een kolossale versie van de tegelkachel.

Gelukkig in een huis van 8 vierkante meter

De afgelopen jaren is er enorm veel gepraat en geschreven over duurzame architectuur: isolatie, milieuvriendelijke bouwmaterialen, dubbele beglazing, warmtepompen, het gebruik van zonnewarmte, enzovoort. De belangrijkste factor in de eco-score van een huis wordt echter volledig over het hoofd gezien: de afmetingen van de woning. Er zijn wondermooie dwerghuisjes op de markt, die door een uitgekiend ruimtegebruik alles bieden wat een moderne groene ziel verlangt. Helaas gelden zowel in België als Nederland minimale afmetingen voor woningen, en is het bouwen van een zeer bescheiden huis dus illegaal.

Tegels als een alternatief voor staal

In Engeland is een ecologisch huis gebouwd dat (letterlijk) steunt op een eeuwenoude, bijna vergeten techniek: het “tamboerijngewelf” of de “Catalaanse boog”. De methode bestaat uit het aan elkaar plakken van dunne lagen tegels, waarmee structuren mogelijk zijn die een hedendaags architect normaal gezien niet zou kunnen of durven bouwen zonder stalen bewapening. Het tamboerijngewelf werd ontwikkeld in de veertiende eeuw en veel later geperfectioneerd door de Catalaanse architecten van het Modernisme, waaronder Antoni Gaudí.

Industriële architectuur: licht uit de hemel

Er kan heel wat op verlichting worden bespaard als daglicht optimaal zou worden benut. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan: hoe meer glasoppervlakte, hoe slechter de isolatie-eigenschappen van een woning. Ons industrieel erfgoed biedt inspiratie voor een optimaal compromis.

Een praktische handleiding voor hedendaagse bouwers, door gastauteur Willy Lievens. Het verhaal verscheen ook in het ecologisch magazine de Koevoet (september, oktober, november 2008) in een reeks over "bioklimatische architectuur".

Planten kweken in de regenpijp

Ecologische architectuur hoeft niet saai te zijn. Deputy Dog verzamelde enkele voorbeelden van creatieve loodgieterij, waarbij regenwater wordt gebruikt om groen te kweken in de vertakkingen van een regenpijp. De foto's hierboven maken deel uit van het "Growing Vine Street" project uit Seattle, dat een systeem heeft uitgedacht om met behulp van regenwater en planten de druk op dure en energie-intensieve waterzuiveringsinstallaties te verlichten (zie korte schets hieronder).